6 Αυγούστου 2013

Greek Myths: "Cyprus Pays for Its Own Failures"

On August 6th the Brookings Institution circulated a collection of papers titled "Greek Myths and Reality." The publication was timed to coincide with Greek Prime Minister Samaras' visit to the US and its purpose was to discuss - and possibly debunk - several myths about Greece and its current crisis. My contribution to this collection discusses whether it is fair to say that "Cyprus Pays for Its Own Failures." Read on.





An untimely experiment
In March 2013 Cyprus became the fourth Eurozone country to receive a rescue package from the troika of international lenders. It was perhaps the most controversial of the four agreements because of the “bail-in” element: for the first time, depositor money was to be used to recapitalize banks in trouble. The idea had been quietly discussed in policy circles for many months but its actual implementation in Cyprus came as a surprise to most and caused a stir. The inclusion of secured depositors in the original haircut decision was indeed a stunning outcome that has been subject to serious criticism.

The economic principle behind the bail-in is sound. Rather than being bailed out with state (taxpayer) support, ailing banks must self-finance their capital shortfalls by bailing in bondholders and – if necessary – depositors. This is a move in the right direction, yet there are several reasons why March 15, 2013 was not the right time to begin implementing it:
  1. A formal framework for bail-ins did not exist at the time and the decision was applied in Cyprus in a haphazard and improvised manner. For example, there was no distinction between long-term deposits earning high returns and short-term deposits in current accounts. As a result, many companies lost large chunks of their working capital, leading to severe liquidity problems in the daily functioning of the economy. At least, we seem to have learned our lesson: the draft EU directive agreed upon in June has explicit provisions to protect small businesses.
  2. Rules must be clear ahead of time. People who deposited their money at the banks were not aware that a bail-in was a policy option.
  3. The bail-in was applied to Cyprus’ two systemic banks and effectively decimated the country’s banking sector.
  4. Cypriot banks are deposit-based and had very few outstanding bonds. As a result, the burden fell almost exclusively on unsuspecting depositors. 
  5. There was no prior assessment of the impact of the bail-in on the Cyprus economy.

The economic consequences of the bail-in are nothing short of catastrophic. Total depositor losses have been estimated at around €8.3 billion, or 46% of GDP (€17.9 billion in 2012). The financial and business services sector that had been the most important growth engine for the Cypriot economy for the last several years has been crippled and there is nothing on the horizon to pick up the slack. It may take years to rebuild the image and credibility of Cyprus and develop new export sectors. The decision to shrink the banking sector to half its size overnight has resulted in a liquidity crunch that will stifle growth prospects for the short to medium term. Most analysts expect a contraction of 20-25% over the next three years. Unemployment was already at 15% prior to the haircut and is bound to rise well above 20%.

Did Cyprus really deserve this? Why was such a blunt and untested instrument used with little apparent regard for its tremendous social cost? Was there no alternative path that would provide Cyprus with the necessary support in a manner consistent with EU principles but without causing so much social disruption?

Ring-fencing Greece
Europe should have shown more solidarity towards Cyprus. It could have recognized the fact that the economic woes of Cyprus were to a large extent due to Europe’s poor handling of the Greek crisis, including the mistimed haircut of Greek government bonds that cost Cypriot banks €4.5 billion (25% of GDP). The prolonged recession in Greece hurt Cypriot banks even more as they had extensive operations in Greece. Cypriot banks in Greece were in effect Greek banks, one of them being actually managed by a Greek group. It would have been justified to make provisions for capitalizing the Greek operations of Cypriot banks the same way that Greek banks were capitalized after the losses they took as a result of the Greek haircut.

On the contrary, Cyprus was doubly penalized. When the depositor bail-in was put on the table, the troika insisted that deposits in Cypriot banks in Greece should be exempt. The intent was clear. After a long and painful slog, the Greek economy was finally beginning to turn around. The last thing the troika wanted was to see the Greek banking system implode as a result of the bail-in of Cypriot banks. Thus, the solution adopted was to exempt Greek deposits from the haircut. It may have protected Greece but at the expense of depositors in Cyprus. Furthermore, the troika insisted that Greek operations of Cypriot banks be sold off to Greek banks, thus leading to an indirect transfer on top of the big losses already incurred because of the crisis in Greece. Thus in trying to save Greece and also cut off any transmission mechanism to the rest of the Eurozone, Europe decided to offload the cost to Cyprus – and many people think it is rather unfair.

A faulty model?
Many people have criticized the existence within Europe of low-tax jurisdictions, such as Cyprus, that serve as financial and business centers. Germany in particular has long been in favor of tax harmonization across Europe. The German finance minister, Wolfgang Schäuble, stated on several occasions that Cyprus model had failed and the country needed to chart a new course, while French finance minister, Pierre Moscovici, went so far as to call Cyprus “a casino economy”. 

What exactly was the Cypriot business model? In the aftermath of the Turkish invasion that devastated the island’s economy, Cyprus decided to fashion itself as a financial and business center. The main attraction was a low corporate tax rate for international businesses, complemented by a good location and climate, a common law-based legal framework and the high quality services provided by UK-educated accountants and lawyers. This was highly successful and the sector became the most important growth engine, especially after Cyprus joined the EU in 2004. This growth was accompanied by a large expansion of the banking sector to nine times GDP in 2009. The rapid expansion of the banking sector caused problems. Armed with plentiful liquidity, the banks financed business and consumer loans, a construction boom in Cyprus and rapid expansion abroad, especially in Greece, where they created extensive branch networks and invested in government bonds. Ex-ante, the expansion abroad could have been part of a well-designed diversification strategy. Ex-post, it turned into a disaster as exposure to the Greek economy brought the banks to their knees.

Given the outcome, it is easy to concur with the conclusion that the model has failed (though it is still difficult to come to terms with the “casino economy” reference). But it is important to understand exactly where the failure lies. Cyprus failed in letting its banking sector get too large and expand too quickly and recklessly. This does not render the strategy of a country specializing in the provision of business services as a failure. For the last twenty years Cyprus has invested in building an infrastructure that is designed to serve the needs of the international business community. It has established itself as a place where one can receive high quality accounting, legal and other business services at competitive rates. Many other countries, including several European ones, have followed similar strategies. There is nothing legally or morally wrong with being a business center, as long as the rules are followed and the banks are kept under tight control.

Did Cyprus follow the rules? In the months leading up to the March 2013 decision, the German press painted a picture of Cyprus as a laundering center for the ill-gotten gains of Russian oligarchs. This created a negative political climate and provided the moral justification for the country’s harsh treatment. Is there any truth to these allegations? Cyprus had in fact acquired a bad reputation for money-laundering in the 1990s. But in preparing for EU accession, it completely revamped its regulatory framework to meet European standards. International organizations like Moneyval rated Cyprus equally high with many other European countries for its anti-money laundering (AML) procedures. A more in-depth investigation specially commissioned by the troika pointed out weaknesses in the implementation of AML procedures in Cyprus but did not uncover anything that would justify shutting down the country’s international business sector.

Cyprus is perhaps paying for old sins and for electoral brinksmanship in other countries. The irony is that by recapitalizing the Bank of Cyprus using depositor money, the Eurogroup has handed ownership of the bank to its big depositors - purportedly those same Russian oligarchs! In reality, the vast majority of Russians with money in Cyprus are said to be owners of small and medium sized businesses rather than oligarchs (should we call them polyarchs?), while big depositors include many Cypriot pension funds, provident funds, and 401k-type investment plans who saw their savings wiped out.

Too high a price
Cyprus has made many mistakes. It allowed its banking sector to get too large and to expand quickly and recklessly abroad. It indulged in a decade of over-borrowing and over-consumption. When the international crisis first hit in 2008, it failed to appreciate the extent of the possible repercussions. Even after the Greek debt restructuring, the Cypriot government seemed oblivious to the blatantly obvious and failed to take any meaningful corrective action.

It is now time to pay the bill for these mistakes. This is perfectly acceptable, except that the bill is unjustifiably high. Cyprus is not paying just for its own mistakes. It is paying for a series of policy mistakes committed by the EU over the handling of the debt crisis. It is paying for the fact that it is small and thus can serve both as a testing ground and as an example to other profligate countries. This may be an instructive tool and an effective disciplining approach, but it hardly abides by the principles of fairness and solidarity espoused by the European Union. As it watches yet another European country sink into depression, the EU needs to take a long, hard look in the mirror.

28 Μαΐου 2012

Πώς να γίνει η διερεύνηση για την κρίση του τραπεζικού συστήματος

Σωφρόνης Κληρίδης - Αναπληρωτής Kαθηγητής Οικονομικών, Πανεπιστήμιο Κύπρου
Σταύρος Α. Ζένιος – Καθηγητής Χρηματοοικονομικών, Πανεπιστήμιο Κύπρου
Γιώργος Χαραλάμπους - πρώην Πρόεδρος Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς

Κερδίζει έδαφος η εισήγηση για σύσταση Επιτροπής για την κρίση στο τραπεζικό σύστημα. Ωστόσο επαναλαμβάνεται διαφοροποιημένη ανάλογα με τα συμφέροντα. Εστιαζόμαστε λοιπόν στο ΠΩΣ να γίνει η διερεύνηση.

Πρέπει να γίνει από μια και μόνο ανεξάρτητη Επιτροπή που να έχει νομιμοποίηση σε ανώτατο πολιτειακό επίπεδο και να έχει κατ’ αρχήν δύο στόχους: (1) Να διερευνήσει τα γεγονότα --πολιτικές, πρακτικές και εξωγενή συμβάντα--- ή πρόσωπα που οδήγησαν στην κρίση, και (2) Να προσδιορίσει τα χαρακτηριστικά του τραπεζικού συστήματος που καθιστούν της τράπεζες της Κύπρου όχι μόνο «πολύ μεγάλες για να αφεθούν να καταρρεύσουν» αλλά και «πολύ μεγάλες για να μπορούν να διασωθούν».  Ως απορρέον θα επιτευχθεί και ένας τρίτος στόχος, (3) Να εντοπιστούν ευθύνες όσο αφορά θέματα χάραξης πολιτικής, διοίκησης και νομιμότητας. Μόνο με τεκμηριωμένη ανάλυση των πιο πάνω θα μπορέσει η Επιτροπή να εστιαστεί και στον πλέον ουσιώδη στόχο (4) Να προτείνει μέτρα ούτως ώστε να αποφευχθούν παρόμοιες κρίσεις στο μέλλον.

Η Επιτροπή θα καταγράψει δεδομένα και εντοπίσει λάθη και παραλείψεις. Ήδη η δημόσια συζήτηση για ευθύνες του ενός και του άλλου ή κάποιων τρίτων επιβεβαιώνει την ανάγκη για μια ανεξάρτητη Επιτροπή που να εξετάσει όλα όσα έχουν σχέση με το σύστημα, να εντοπίσει αδυναμίες και να προτείνει διορθωτικά μέτρα. Από το πόρισμα θα μπορεί να εξαχθούν συμπεράσματα για τυχόν ευθύνες προσφέροντας υλικό στους μετόχους, στις εποπτικές αρχές και στα όργανα της δικαιοσύνης. Η Πολιτεία θα μπορεί να πάρει αποφάσεις.

Η επιτυχής αντιμετώπιση της τραπεζικής κρίσης στη Σουηδία το 1991-93 προσφέρει καθοδήγηση. Η επιτυχία οφειλόταν στους εξής παράγοντες (1) ευρεία πολιτική συναίνεση, (2) αποφασιστική ανάληψη δράσης, (3)  επαρκές νομικό και θεσμικό πλαίσιο για έγκαιρη κρατική παρέμβαση, (4) διαφανής πρόσβαση σε πληροφορίες, (5) αποφυγή του «ηθικού κινδύνου» (moral hazard) διασφαλίζοντας οτι οι μέτοχοι απορρόφησαν κατά το δυνατό τις απώλειες πριν παρέμβει το κράτος, (6) ο σχεδιασμός μακροοικονομικών πολιτικών που αναγνωρίζουν την αλληλεξάρτηση των κρίσεων στο τραπεζικό σύστημα και την πραγματική οικονομία και (7) την ετοιμότητα του κράτους να στηρίξει το τραπεζικό σύστημα. Λαμβάνοντας υπόψη και τον τρόπο που η Ισλανδία διενέργησε έρευνα για την τραπεζική κρίση (2010) και την διερεύνηση της επιτροπής Vickers (2011) του Ηνωμένου Βασιλείου για ανασχεδιασμό του τραπεζικού συστήματος, φθάνουμε σε ολοκληρωμένη εισήγηση για την  Επιτροπή.
  1. Συστήνεται με νομοθετική ρύθμιση της Βουλής των Αντιπροσώπων, ως το σώμα με την λιγότερη ανάμειξη σε θέματα που αφορούσαν την διαχείριση του τραπεζικού συστήματος και της οικονομίας και στο οποίο μπορεί να επιτευχθεί η αναγκαία πολιτική συναίνεση. 
  2. Αποτελείται από εμπειρογνώμονες αδιαμφισβήτητου κύρους και διεθνών εμπειριών σε θέματα τραπεζικού συστήματος και χρηματοπιστωτικής σταθερότητας.
  3. Να διερευνήσει τα αίτια της κρίσης και να περιλαμβάνει --χωρίς να περιορίζεται-- πιθανά:

    1. λάθη, παραλείψεις ή κερδοσκοπικές ενέργειες εκ μέρους των διευθύνσεων των τραπεζών που δεν συνάδουν με τα πρότυπα χρηστής διοίκησης  τραπεζών.
    2. λάθη, παραλείψεις ή και αδυναμία εκ μέρους των Συμβουλίων των τραπεζών στην εκτέλεση των καθηκόντων τους.
    3. λάθη ή παραλείψεις εκ μέρους της Κεντρικής Τράπεζας να ασκήσει τον εποπτικό της ρόλο  χρησιμοποιώντας όλα τα διαθέσιμα εργαλεία.
    4. ελλείψεις στο εποπτικό πλαίσιο που περιόριζαν την Κεντρική Τράπεζα στην άσκηση αποτελεσματικής εποπτείας.
    5. λάθη ή παραλείψεις κατά την λήψη πολιτικών αποφάσεων για διαχείριση της κρίσης του ελληνικού χρέους που ενδεχομένως να ενέτειναν την κρίση του τραπεζικού συστήματος.
    6. λάθη στην διαμόρφωση και εφαρμογή της ευρύτερης πολιτικής για τον χρηματοπιστωτικό τομέα.

  4. Να προσδιορίσει τα χαρακτηριστικά του τραπεζικού συστήματος που το καθιστούν επιρρεπές σε αστάθεια και ευάλωτο από διεθνείς κρίσεις, και την αλληλεξάρτηση του τραπεζικού συστήματος με τη δημοσιονομική πολιτική σε μία οικονομική ένωση με κοινό νόμισμα.  
  5. Να προτείνει αλλαγές σε πολιτικές, θεσμούς και δομές που να εγγυούνται τη σταθερότητα και ανταγωνιστικότητα του κυπριακού τραπεζικού συστήματος, να μετριάζουν τους συστημικούς κινδύνους, να περιορίζουν τους ηθικούς κινδύνους και την πιθανότητα κατάρρευσης τραπεζών, με τρόπους που να λαμβάνουν υπόψιν τα συμφέροντα των πελατών, των καταθετών και της επιχειρηματικής δραστηριότητας.
  6. Να είναι επαρκώς τεκμηριωμένη υποδεικνύοντας πιθανές παραβιάσεις αρχών εταιρικής διακυβέρνησης, του εποπτικού πλαισίου ή της νομιμότητας, καθώς και των υπευθύνων. 
Η Επιτροπή να έχει πρόσβαση σε όλα τα αναγκαία στοιχεία και το πόρισμα της να δημοσιοποιηθεί. Τα δεδομένα που είναι διαθέσιμα στην Κεντρική Τράπεζα και στην Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς πιστεύουμε ότι επαρκούν.

Η προσεκτική διερεύνηση είναι αναγκαία για να κατανοήσουμε τι συνέβηκε, να προλάβουμε παρόμοια περιστατικά στο μέλλον και να δώσουμε λύσεις για ορθολογιστική ανάπτυξη ενός τομέα που είναι επιρρεπής σε αστάθεια αλλά έχει ψηλή προστιθέμενη για την οικονομία. Δεν θα γίνει για ξεκαθάρισμα πολιτικών ή προσωπικών λογαριασμών. Η διερεύνηση από ανεξάρτητη Επιτροπή εμπειρογνωμόνων, νομιμοποιημένη από το Κοινοβούλιο της χώρας, προσδίδει ουσιαστικό νόημα στις έννοιες «διαφάνεια», «επαγγελματισμός» και «υπευθυνότητα».

Παραπομπές:
Independent Commission on Banking, Terms of Reference, UK.
Jonung, L. (Feb. 2009). The Swedish Model for resolving the banking crisis 1991-93. Seven reasons why it was successful, DG ECFIN, European Commission, Brussels.
Report of the Special Investigation Commission (SIC), Althingi, Iceland, 2010.

Φιλελεύθερος, 28 Μαΐου 2012

18 Σεπτεμβρίου 2011

Διαχείριση Φυσικού Αερίου: Ερωτήματα και Εισηγήσεις

Σωφρόνης Κληρίδης - Αναπληρωτής Kαθηγητής Οικονομικών, Πανεπιστήμιο Κύπρου
Αλέξανδρος Μιχαηλίδης – Καθηγητής Χρηματοοικονομικών, Πανεπιστήμιο Κύπρου
Πάνος Παπαναστασίου – Καθηγητής Γεωμηχανικής Πετρελαίων, Κοσμήτορας Πολυτεχνικής Σχολής, Πανεπιστήμιο Κύπρου

Πριν λίγους μήνες κάποιος μας ρώτησε αν η ανεύρεση φυσικού αερίου θα μας κάνει περισσότερο σαν τη Νορβηγία ή περισσότερο σαν τη Λιβύη. Δεδομένης της παρουσίας μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα θέλαμε να πιστεύουμε ότι η διαχείριση του φυσικού αερίου θα μας φέρει πιο κοντά στη Νορβηγία. Τελευταία, όμως, έχουμε αρχίσει να ανησυχούμε διότι το θέμα του φυσικού αερίου έχει τόσο διεθνείς διαστάσεις όσο και διαστάσεις εσωτερικής, οικονομικής και τεχνικής διαχείρισης, όπως ακριβώς και η παραλαβή και διαχείριση των εκρηκτικών. Ανησυχούμε, γιατί αν εξαιρέσουμε την απώλεια ζωών που δεν μετράται σε αριθμούς, η οικονομική πτυχή του φυσικού αερίου είναι τουλάχιστο δεκαπλάσιας σημασίας από ότι οι ζημιές στο Βασιλικό.

Η διαχείριση του φυσικού αερίου αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις στην ιστορία της Κυπριακής Δημοκρατίας. Πρόκειται για ένα θέμα υψίστης εθνικής σημασίας με τεράστιες γεωπολιτικές και οικονομικές προεκτάσεις. Είναι ένα θέμα περίπλοκο που χρειάζεται προγραμματισμό και εμπειρογνωμοσύνη από πολλά και πολύ διαφορετικά επιστημονικά πεδία (μηχανικούς πολλών ειδικοτήτων, γεωλόγους, οικονομολόγους, πολιτικούς επιστήμονες και νομικούς, τουλάχιστον). Για ένα τόσο σημαντικό θέμα, αναμέναμε ότι θα διεξαγόταν ένας σοβαρός δημόσιος διάλογος, ότι θα υπήρχε μια διαδικασία λήψης αποφάσεων που θα αξιοποιούσε την επιστημονική γνώση, και ότι όλα αυτά θα κατέληγαν σε μια καλά σχεδιασμένη κρατική πολιτική η οποία θα εκφραζόταν με προσεκτικό τρόπο στο ανώτατο δυνατό επίπεδο.

Αντί αυτού, τι παρατηρούμε; Ο δημόσιος διάλογος είναι απελπιστικά ανεπαρκής. Η πληροφόρηση από πλευράς κυβέρνησης είναι σχεδόν ανύπαρκτη, ενώ η αντιπολίτευση δεν δείχνει να προβληματίζεται για το θέμα. Η ενεργειακή πολιτική της Κύπρου εκφράζεται κατά κύριο λόγο από το Διευθυντή της Υπηρεσίας Ενέργειας. Οι αποφάσεις λαμβάνονται με αδιαφανή τρόπο στα ενδότερα του κρατικού μηχανισμού χωρίς να αξιοποιείται η υπάρχουσα επιστημονική γνώση. Οι προσφορές εμπειρογνωμοσύνης δεν βρίσκουν ανταπόκριση. Οι πολίτες δεν τυγχάνουν σωστής ενημέρωσης για ένα από τα κρισιμότερα ζητήματα που μας απασχολούν.

Το Κυπριακό κράτος χαρακτηρίζεται διαχρονικά από μια νοοτροπία μυστικοπάθειας και πατερναλισμού. Τα συρτάρια των υπουργείων είναι γεμάτα από εμπιστευτικές εκθέσεις για όποιο θέμα μπορεί να φανταστεί κανείς. Σύμφωνα με αυτή τη νοοτροπία, ο πολίτης δεν δικαιούται να γνωρίζει τι έγινε στην υπόθεση του αεροπλάνου της Ήλιος και δεν μπορεί να ξέρει σε ποιά κατάσταση βρίσκεται το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων (από το οποίο θα εξαρτάται στα γεράματά του). Το κράτος γνωρίζει καλύτερα και θα φροντίσει για όλα.

Μετά τις 11-07-11, ο μύθος αυτός έχει καταρρεύσει. Οι πολίτες δεν εμπιστεύονται πλέον την πολιτική ηγεσία, ούτε το κράτος και τις δομές του. Ακόμα και στο θέμα του φυσικού αερίου, πολύ σημαντικές αποφάσεις καθυστέρησαν να ληφθούν (η έλευση φυσικού αερίου συζητιόταν από το 1995) και μερικές από τις σημαντικότερες αποφάσεις που έχουν ληφθεί (η απόφαση του 2007 για τον τρόπο έλευσης) έχουν αποδειχθεί λανθασμένες. Χρειάζεται να ξεκινήσει μια νέα εποχή διαφάνειας στα δημόσια πράγματα της Κύπρου. Στο πνεύμα αυτής της ανάγκης, εμείς ως προβληματισμένοι πολίτες και επιστήμονες, καταθέτουμε πιο κάτω τους προβληματισμούς και τις προτάσεις μας για τις τρεις κύριες πτυχές που συνθέτουν το πολύπλοκο θέμα της διαχείρισης του φυσικού αερίου.

Α. Η συμφωνία με τη Noble

Πιστεύουμε ότι κακώς η συμφωνία με τη Noble έχει χαρακτηριστεί ως απόρρητη. Ο πολίτης έχει το δικαίωμα να δει και να αξιολογήσει τη συμφωνία στην οποία κατέληξαν αυτοί που τον εκπροσωπούν. Υπάρχουν πολλά ερωτήματα για αυτό το θέμα:
  1. Γιατί υπάρχει ρήτρα εμπιστευτικότητας που προβλέπει την πληρωμή προστίμου από την Κυπριακή Κυβέρνηση προς τη Noble αν η συμφωνία διαρρεύσει; Με βάση ποιά αρχή εταιρικής διακυβέρνησης για τη Noble έχει περιληφθεί τέτοια ρήτρα η οποία εμποδίζει τη διαφάνεια και δημιουργεί  συνθήκες για διαφθορά; Ποιός από Κυπριακής πλευράς ήθελε ή συμφώνησε σε τέτοια ρήτρα; Πώς μπορούμε να αποφύγουμε τη διαπλοκή (μίζες) και να εξασφαλίσουμε συνθήκες χρηστής διοίκησης όταν  δεν υπάρχει διαφάνεια, μηχανισμοί ελέγχου αποφάσεων και ξεκάθαρη κατανομή ρόλων και αρμοδιοτήτων;
  2. Είναι αλήθεια ότι περιλαμβάνεται στη συμφωνία ο όρος ότι θα πρέπει πρώτα η Noble να αποσβέσει όλη την επένδυση πριν  πάρει το Κράτος οποιαδήποτε έσοδα; Σε άλλες συμφωνίες γίνεται ροή στα ταμεία του κράτους από την πρώτη μέρα της εμπορικής εκμετάλλευσης. Γιατί δεν απαντηθήκανε τα σχετικά ερωτήματα σε προηγούμενες δημοσιεύσεις τα οποία δημιουργούν εύλογες ανησυχίες; 
  3. Όταν θα παίρνουμε τον απολογισμό  από τη Noble, πως θα μπορούμε να εξετάσουμε αν το κόστος εξόρυξης που δηλώνει η εταιρεία είναι ορθό και δικαιολογημένο; Γιατί δεν δημιουργήθηκε Εταιρεία Πετρελαίου –Φυσικού Αερίου Κυπριακών συμφερόντων η οποία θα έμπαινε σε κοινοπραξία με τη Noble και άλλες εταιρείες στο μέλλον ώστε να μπορούν να ελέγχονται τα έξοδα; Γιατί έχουν αγνοηθεί  οι επανειλημμένες προτροπές να δημιουργηθεί μία τέτοια εταιρεία για να αποκτήσουμε την τεχνογνωσία που θα ανοίξει ακόμη ένα αναπτυξιακό τομέα στην Κυπριακή οικονομία; 
  4. Γιατί η Αντιπολίτευση δεν ζητά πλήρη διαφάνεια σε αυτό τον τομέα; Είναι η οικονομική πτυχή του θέματος υψίστης εθνικής σημασίας ή εξυπηρετούνται άλλες σκοπιμότητες; Θέτουμε αυτό το ερώτημα στην Αντιπολίτευση επειδή για το πόρισμα Πολυβίου (που όλες οι μαρτυρίες παρέλασαν στους δέκτες μας), η Αντιπολίτευση ήθελε πλήρη δημοσιοποίηση του τελικού πορίσματος. Για τους όρους αυτού του Συμβολαίου, που πιθανόν να μας δένει τα χέρια για πολλά χρόνια, και τα ποσά συμποσούνται σε δισεκατομμύρια ευρώ, δεν ακούσαμε καμία απαίτηση για διαφάνεια.
Σημειώνουμε ότι η αντίστοιχη συμφωνία του Ισραήλ με την ίδια εταιρεία είναι γνωστή και μάλιστα έχει τύχει αναθεώρησης προς όφελος του Ισραήλ μετά από μελέτη της Επιτροπής Sheshinski τον περασμένο χρόνο.  Τα πορίσματα της μελέτης είναι αναρτημένα στην ιστοσελίδα του Ισραηλινού Υπουργείου Οικονομικών όπου ο καθένας μπορεί να τα βρει και να τα μελετήσει.

Προτείνουμε: α) την άμεση δημοσιοποίηση της συμφωνίας με τη Noble, β) τη σύσταση Εταιρείας Πετρελαίων-Φυσικού Αερίου  και γ) τη σύσταση επιτροπής ειδικών η οποία θα διαχειρίζεται από εδώ και μπρος τα τεχνικά ζητήματα που σχετίζονται με την εξόρυξη του φυσικού αερίου από το οικόπεδο Αφροδίτη. Η επιτροπή θα πρέπει να αποτελείται από κυβερνητικούς τεχνοκράτες αλλά και εξωτερικούς εμπειρογνώμονες.

Β. Τα έσοδα


Ποια είναι τα αναμενόμενα έσοδα για την Κυπριακή Δημοκρατία και πότε να αναμένονται; Πώς θα αξιοποιηθούν αυτά τα χρήματα; Θα μπουν στα δημόσια ταμεία για να κατασπαταληθούν ή θα επενδυθούν για να ευεργετήσουν και τις επόμενες γενεές στις οποίες επίσης ανήκουν;

Προτείνουμε τη δημιουργία - στο πρότυπο της Νορβηγίας - ενός Κυπριακού Ταμείου Επενδύσεων Φυσικού Αερίου (ΚΤΕΦΑ) για λόγους ανταγωνιστικότητας, σωστής μακροπρόθεσμης επενδυτικής διαχείρισης και σωστής εταιρικής διακυβέρνησης το οποίο θα αναλάβει τη διαχείριση και επένδυση των προσόδων από το φυσικό αέριο. Είναι σημαντικό το Ταμείο αυτό να δημιουργηθεί πριν ξεκινήσει η ροή εσόδων και να το διαχειρίζεται μία ανεξάρτητη Επιτροπή από ανθρώπους ειδικούς, εγνωσμένου κύρους και αδιάβλητου χαρακτήρα.

Γ. Η πολιτική διαχείριση

Ποιος χειρίζεται το θέμα από πλευράς κυβέρνησης; Οι δύο κατ’ εξοχήν αρμόδιοι υπουργοί (Εξωτερικών και Εμπορίου) και η περί των Υδρογονανθράκων Επιτροπή των γενικών διευθυντών (που εξ όσων γνωρίζουμε συγκαλείται επιλεκτικά)  έχουν γνώσεις στα θέματα αυτά;  Ή μήπως έχουμε αφήσει ένα τεχνοκράτη να χειρίζεται ένα ζήτημα ύψιστης εθνικής σημασίας σε συνθήκες πλήρους αδιαφάνειας ;

Εξαιτίας της 11ης Ιουλίου γνωρίζουμε ότι τα κανάλια επικοινωνίας μεταξύ τουλάχιστον ενός εκ των αρμοδίων υπουργών και του Προέδρου της Δημοκρατίας δεν λειτουργούσαν κανονικά. Σε ποιο βαθμό είναι ενήμερος ο Πρόεδρος για τις ενέργειες που γίνονταν όλα αυτά τα χρόνια; Οι νέοι υπουργοί που μόλις έχουν αναλάβει χρειάζονται κάποιο χρόνο να προσαρμοστούν. Σε 17 μήνες έχουμε εκλογές και πιθανότατα να έχουμε νέους υπουργούς. Αυτή η συνεχής εναλλαγή προσώπων και η αποδεδειγμένη έλλειψη συντονισμού σε κυβερνητικό επίπεδο αφήνουν ένα τεράστιο κενό ηγεσίας. Το αποτέλεσμα είναι ένα ζήτημα ύψιστης εθνικής σημασίας να καταλήγει να τυγχάνει διαχείρισης από κρατικές υπηρεσίες, χωρίς να υπάρχει καθοδήγηση από μία ξεκάθαρη εθνική πολιτική.

Προτείνουμε όπως συσταθεί μια Εθνική Επιτροπή Διαχείρισης Φυσικού Αερίου. Το θέμα δεν είναι κομματικό, ούτε θέμα μιας κυβέρνησης. Αφορά ολόκληρο το λαό, καθώς και τις μελλοντικές γενιές. Είναι απαραίτητο να εξασφαλιστεί η συνέχεια και σταθερότητα της πολιτικής της Κυπριακής Δημοκρατίας πάνω σε αυτό το κρίσιμο θέμα.

Πολίτης, Φιλελεύθερος, Αλήθεια, 18/9/2011

21 Αυγούστου 2011

Το βέτο των συντεχνιών

Η αλλαγή στο πηδάλιο του Υπουργείου Οικονομικών έχει δημιουργήσει μια νέα δυναμική στο χώρο της οικονομίας. Ο νέος ΥΠΟΙΚ έδωσε νωρίς το στίγμα του αναγνωρίζοντας από την πρώτη μέρα την κρίσιμη φάση που περνά η οικονομία και την επιτακτική ανάγκη λήψης δραστικών μέτρων. Υπερβαίνοντας τις όποιες κυβερνητικές αναστολές, εγκαινίασε τακτικές επαφές με το Διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας και έδωσε το μήνυμα ότι όλοι παίζουμε για την ίδια ομάδα. Όλα αυτά είναι θετικά και δείχνουν ότι μπαίνουμε σε μια νέα περίοδο εποικοδομητικού διαλόγου για τα θέματα της οικονομίας.

Υπάρχουν όμως και άλλα πράγματα που πρέπει να αλλάξουν. Στην προσπάθεια που γίνεται για εξασφάλιση συναίνεσης για τη λήψη μέτρων για την οικονομία, ο νέος ΥΠΟΙΚ ακολουθεί μέχρι τώρα την πεπατημένη, η οποία έχει περίπου ως εξής:
  • Ξεκινά μια διαβούλευση με τα κόμματα και αν όλα πάνε καλά - όπως όντως έγινε - επιτυγχάνεται συμφωνία για υιοθέτηση κάποιου πακέτου μέτρων. 
  • Η κυβέρνηση παίρνει τα μέτρα στις συντεχνίες που εκπροσωπούν τους υπαλλήλους του ευρύτερου δημόσιου τομέα για να πάρει και τη δική τους έγκριση. 
  • Οι συντεχνίες απορρίπτουν τα μέτρα που πλήττουν τα συμφέροντα των μελών τους και προτείνουν αντί αυτών εναλλακτικά μέτρα που επιβαρύνουν κυρίως άλλες ομάδες πολιτών. 
  • Η κυβέρνηση στέλλει στη Βουλή ένα κουτσουρεμένο πακέτο που περιέχει κυρίως φορολογίες και ελάχιστα μέτρα μείωσης των δημοσίων δαπανών και ζητά να ψηφιστεί στο όνομα της συναίνεσης. 
Η πιο πάνω διαδικασία δεν μπορεί να οδηγήσει σε συναινετικές λύσεις γιατί δεν δείχνει τον απαραίτητο σεβασμό στις θέσεις των κομμάτων. Δίνει ουσιαστικά δικαίωμα βέτο στις συντεχνίες. Ακόμα κι αν ολόκληρη η πολιτική ηγεσία του τόπου συμφωνεί σε κάποια μέτρα, τίποτα δεν προχωρά αν οι συντεχνίες δεν το εγκρίνουν.

Το θέμα είναι σοβαρό και άπτεται της ίδιας της λειτουργίας της δημοκρατίας. Η εκτελεστική και η νομοθετική εξουσία είναι εντεταλμένες από τους πολίτες να τους εκπροσωπούν και να λαμβάνουν αποφάσεις εκ μέρους τους. Η υποταγή των εκλελεγμένων αντιπροσώπων του λαού στις εκβιαστικές πρακτικές συντεχνιών που εκπροσωπούν τα συμφέροντα μιας μειοψηφίας εργαζομένων έρχεται σε σύγκρουση με βασικές δημοκρατικές αρχές.

Το πρόβλημα δημιουργείται γιατί οι φορολογούμενοι εργαζόμενοι του ιδιωτικού τομέα δεν έχουν φωνή σε αυτή τη διαδικασία. Οι συντεχνίες ΠΕΟ και ΣΕΚ που θα έπρεπε να τους εκπροσωπούν δεν ανταποκρίνονται σε αυτή την αποστολή. Η μεν ΠΕΟ νιώθει την υποχρέωση να στηρίζει την κυβέρνηση, η δε ΣΕΚ δείχνει να ενδιαφέρεται περισσότερο για τα μέλη της στους ημικρατικούς οργανισμούς παρά για τα ευρύτερα λαϊκά στρώματα.

Όλοι παραδέχονται ότι τα προβλήματα της οικονομίας είναι διαρθρωτικά. Είναι δηλαδή μόνιμα, και τα μόνιμα προβλήματα απαιτούν μόνιμες λύσεις και όχι έκτακτες εισφορές. Ποια είναι αυτά τα προβλήματα; Είναι η ανεξέλεγκτη αύξηση των δημοσίων δαπανών (κυρίως μισθών και κοινωνικών παροχών) και των συνταξιοδοτικών υποχρεώσεων του κράτους προς τους υπαλλήλους του. Αυτά είναι τα προβλήματα που πρέπει να επιλυθούν, και η λύση δεν μπορεί να είναι άλλη από τον περιορισμό αυτών των δαπανών. Η θέση ότι ο ιδιωτικός τομέας είναι υποχρεωμένος να συντηρεί το δημόσιο τομέα με όλα του τα προνόμια και τις σπατάλες καταστρατηγεί κάθε έννοια κοινωνικής δικαιοσύνης αλλά είναι και εκτός οικονομικής πραγματικότητας.

Όλα τα κόμματα της αντιπολίτευσης δηλώνουν έτοιμα να στηρίξουν πιο τολμηρά μέτρα από αυτά που προτείνει η κυβέρνηση. Υπάρχουν όλα τα εχέγγυα για την επίτευξη ευρείας συναίνεσης της πολιτικής ηγεσίας, φτάνει η κυβέρνηση και ο ΥΠΟΙΚ να απεξαρτηθούν από τις συντεχνίες του δημοσίου και να καταστήσουν σαφές ότι πρωταρχικός στόχος είναι το ευρύτερο κοινωνικό συμφέρον και όχι τα συμφέροντα μεμονωμένων ομάδων.

Πολίτης, 21/8/2011

1 Μαΐου 2011

Η νέα Βουλή να δώσει το παράδειγμα


Σε μια από τις τελευταίες της πράξεις πριν διαλυθεί, η Βουλή ενέκρινε το νομοσχέδιο που καταργεί (σε σημαντικό βαθμό) το φαινόμενο το πολλαπλών συντάξεων. Η σημασία αυτής της πράξης σε χρηματικούς όρους είναι μικρή, όμως η συμβολική της αξία είναι πολύ μεγάλη. Πρόκειται για μια σπάνια περίπτωση αφαίρεσης προνομίων από δημόσιους αξιωματούχους. Κάποια από τα προνόμια αυτά προέκυψαν λόγω νομικών κενών, άλλα αποδόθηκαν σκοπίμως από την ίδια τη Βουλή. Ανεξαρτήτως προέλευσης, αποτελούσαν μια πρόκληση για το φορολογούμενο πολίτη και έπρεπε να καταργηθούν.

Η συμβολική σημασία του νομοσχεδίου εστιάζεται στο μήνυμα που στέλνει ότι προνόμια που αποκτήθηκαν υπό άλλες συνθήκες και σε άλλες εποχές δεν μπορούν να θεωρούνται ιερά και απαραβίαστα κεκτημένα. Βέβαια το μήνυμα αυτό θα ήταν πολύ πιο ισχυρό αν η Βουλή έδειχνε μεγαλύτερη διάθεση να θυσιάσει κάποια από τα δικά της προνόμια. Δύο πρόνοιες που υπήρχαν στο νομοσχέδιο του Υπουργείου Οικονομικών - η αύξηση της ηλικίας συνταξιοδότησης των βουλευτών από το 60ό στο 63ο έτος και η μείωση της σύνταξης στο 1/2 του μισθού - δεν περιλήφθηκαν στο τελικό νομοσχέδιο. Το σκανδαλώδες θέμα του υπολογισμού του επιδόματος παραστάσεως που απολαμβάνουν οι βουλευτές στο συντάξιμο εισόδημα προσπεράστηκε και πάλι σιωπηρά. Η μόνη παραχώρηση της Βουλής ήταν η υιοθέτηση πρόνοιας για συνεισφορά των Βουλευτών από τώρα και στο εξής στο Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων. Ας είναι, τουλάχιστον έγινε μια αρχή.

Όλα αυτά συμβαίνουν σε μια περίοδο αρνητικών εξελίξεων για τα δημοσιονομικά δεδομένα του κράτους και την οικονομία γενικότερα. Τα στοιχεία του πρώτου τριμήνου του 2011 δείχνουν μια πολύ μικρή αύξηση των κρατικών εσόδων σε σχέση με το αντίστοιχο διάστημα το 2010, ενώ οι τάσεις δεν είναι θετικές αφού ο Μάρτιος ήταν χειρότερος από τους πρώτους δύο μήνες. Οι τελευταίες εκτιμήσεις του ΔΝΤ αναθεώρησαν προς τα κάτω τον αναμενόμενο ρυθμό ανάπτυξης για το 2011 και 2012, από το 1,8% και 2,5% στο 1,7% και 2,2% αντίστοιχα. Μέχρι το 2016, τελευταίο έτος των εκτιμήσεων, ο ρυθμός ανάπτυξης δεν αναμένεται να ξεπεράσει το 2,8%.

Με αυτά τα δεδομένα, η προσδοκία της κυβέρνησης ότι θα αντιμετωπίσει το δημοσιονομικό πρόβλημα μέσω της ανάπτυξης και της αύξησης των εσόδων δεν φαίνεται ρεαλιστική. Μετά τις εκλογές θα πρέπει να ξεκινήσει μια νέα προσπάθεια για περιορισμό του κρατικού μισθολογίου και αντιμετώπιση του συνταξιοδοτικού. Η νέα Βουλή μπορεί να δώσει το παράδειγμα προχωρώντας σε αύξηση της ηλικίας συνταξιοδότησης των βουλευτών, σε μείωση της σύνταξής τους, και σε μείωση της Βουλευτικής αντιμισθίας. Μόνο τότε θα έχει το ηθικό έρεισμα να ζητά περιορισμούς στα προνόμια άλλων κατηγοριών πολιτών.

Πολίτης, 1/5/2011